همه آنچه که لازم است درباره قرارداد تیم فنی بدانید!؟

قرارداد تیم فنی, استارتاپ, تیم فنی, مالکیت معنوی, نرم افزار, برنامه نویسی, کپی رایت, قرارداد ,

 
اگر شکل گیری و راه اندازی و توسعه یک استارتاپ را به چهار مرحله «پیش از راه‌اندازی، پس از راه اندازی، دوران بلوغ و دوران توسعه» تقسیم کنیم، مهمترین دغدغه های شما پیش از راه اندازی عبارتند از: ثبت ایده انحصاری، فرایند نقض حقوق پدیدآورندگان، حق کپی رایت، ثبت شرکت، ثبت مجوز، ثبت نرم‌افزار، قرارداد تیم فنی، قرارداد NDA و قرارداد کوفاندر.
درباره قرارداد کوفاندر و همچنین قرارداد NDA در مقالات جداگانه توضیح داده‌ایم و در این مقاله قصد داریم دربارۀ نکاتی صحبت کنیم که لازم است در قرارداد تیم فنی در نظر گرفته شود.
در قرارداد تیم فنی هم مثل همه قراردادهای دیگر، اولین نکته مهم، درج دقیق موضوع است. یعنی باید مشخص شود که قرارداد شما با تیم فنی، برای تحلیل است؟ برای طراحی است؟ برای پیاده‌سازی است؟ ویا برای انجام پروژه‌ دیگری است که باید واضح و مشخص در قرارداد قید شود.
همچنین باید دقیقاً مشخص شود که این پروژه تحت چه نرم‌افزاری و چه زبان برنامه‌نویسی و برای چه نوع کاربری‌هایی قرار است اجرا شود.
در پیوستهای قرارداد فنی، باید مشخصات فنی را هم دقیق و کامل قید کرد. مثلا برخی مواقع تیم فنی قیمتی می‌گوید که مناسب طراحی از صفر تا صد است؛ اما در زمان انجام پروژه، به جای کد نویسی برای تک تک اجزای طرح، از ماژول‌ها و قالب‌های آماده استفاده می‌کند و مدعی است که چون در قرارداد قید نشده، این حق را داشتم که از هر چیزی استفاده کنم. بنابر این باید به‌صورت دقیق در پیوست فنی قید کرد که چه ماژول‌هایی دارد؟ چه بخش‌هایی دارد؟ چه لینک‌هایی دارد و...
مشخص نبودن تمام جزئیات در قرارداد فنی، تنها به ضرر کارفرما و به نفع تیم فنی نیست و ممکن است عکس آن هم اتفاق بیفتد. مثلا برخی از صاحبان کسب‌وکارها ایده‌ای می‌دهند و مشخصاتی را می‌گویند، تیم فنی هم بر اساس همین صحبت‌ها و با اطلاعات کلی قراردادی امضا کرده و شروع به کار می‌کنند. تیم ایده ‌دهنده هم هر روز ایدۀ جدیدی می‌دهد. ممکن است این تغییرات مداوم ادامه داشته باشد و به این شکل امکان به پایان رساندن کار وجود ندارد و در حالیکه قرارداد شش‌ماهه بوده، بعد از یک سال باز هم کار انجام نشده باشد. ممکن است مالک کسب‌وکار به‌خاطر تأخیر از تیم فنی شکایت کند؛ اما اگر آن تیم فنی، از ابتدای طرح ایدۀ تغییرات را با احتساب زمان به‌عنوان توسعه به قرارداد اضافه کرده و قیمت را هم متناسب با تغییرات محاسبه می‌کرد این ایده‌پردازی‌ها ادامه پیدا نمی‌کرد و کار به سرانجام می‌رسید.
 
مالکیت معنوی نرم افزار و کپی رایت
به جز جزئیات فنی که در قسمت قبل توضیح دادیم، موضوع مالکیت مادی و معنوی نرم‌افزار هم بسیار مهم است. طبق مادۀ یک قانون حمایت از حقوق پدید‌آورندگان نرم‌افزارهای رایانه‌ای، مالکیت مادی و معنوی هر نرم‌افزار متعلق به پدید‌آورنده است. در آیین‌نامۀ اجرایی این قانون، پدید‌آورنده را کسی دانسته که عملیات فنی و موضوعات فنی را انجام ‌دهد؛ اما در مادۀ 6 همان قانون، گفته شده که ممکن است تولید نرم‌افزار، بر اثر استخدام یک فرد باشد. اگر کارفرما می‌خواهد سُرس این نرم‌افزار متعلق به او باشد و مالکیت مادی و معنوی‌اش را داشته باشد، باید در قرارداد قید کند که تیم فنی، فقط بابت این موضوع استخدام شده‌اند و مالکیت مادی و معنوی نرم‌افزار برای کارفرما است. اگر این را در قرارداد قید نکند، مالکیت مادی و معنوی به‌صورت پیش‌فرض، متعلق به برنامه‌نویسِ پدیدآورنده است.
اگر این جمله در قرارداد تیم فنی قید نشود، حتی اگر در تعریف تعهدات مجری گفته شود که موظف است سُرس و همه‌چیز را منتقل بکند و حتی یک بک‌آپ هم برای خودش نگه ندارد و در بند محرمانۀ دیگری هم گفته باشد تحت هیچ عنوانی نمی‌تواند به هیچ شخصی منتقل بکند و حتی نمی‌تواند از آن برای خودش کپی داشته باشد، باز هم هیچ‌کدام از این‌ها مصداق مالکیت نیست و همچنان طبق قانون، تیم فنی مالک معنوی نرم افزار شناخته می‌شود و می‌تواند در شورای انفورماتیک، نرم‌افزار را به نام خودش ثبت کند. شرط مالکیت باید در قرارداد ذکر شود تاکارفرما بتواند آن را به نام خودش ثبت کند و حتی می‌توان در قرارداد قید کرد که اگر پدیدآورنده، نرم‌افزار را به نام خودش ثبت کند، این ثبت به استناد قرارداد کأن لم یکن است.
 
نکات مالی در قرارداد تیم فنی
یک نکته مهم دیگر در قرارداد با تیم فنی، مربوط به ضمانت ‌پیش‌پرداخت است. ممکن است، هنگامی که کارفرما از تیم فنی می‌خواهد نرم‌افزاری را برای او تولید کند، بخشی از مبلغ قرارداد، معمولاً 30درصد، را به‌صورت پیش پرداخت به تیم فنی بپردازد. اگر ضمانتی برای پیش‌پرداخت نگیرد چه اتفاقی می‌افتد؟ اگر آن تیم پول را بگیرد و هیچ کاری انجام ندهد، کارفرما هیچ کاری نمی‌تواند انجام دهد. به همین دلیل، در همۀ قراردادهای بزرگ و کلان، مخصوصاً‌ قراردادهای دولتی با بخش خصوصی یا شرکت‌های بزرگ، چند نوع ضمانت می‌گیرند، ضمانت حُسن انجام کار و ضمانت پیش‌پرداخت و ضمانت خسارت‌ها که دو ضمانت اول بسیار مهم است.
با ضمانت پیش‌پرداخت دست‌کم اگر کاری انجام ندادند، می‌توان پولی که بابت پیش‌پرداخت به آن‌ها داده شده است را پس گرفت. ضمانت حسن انجام کار برای تضمین انجام صحیح کار مطابق خواست سفارش دهنده است.
تضمین بابت خسارت‌ها هم باید به تفکیک در قرارداد قید شود.در دعاوی تیم‌های استارتاپی با تیم فنی این موضوع مطرح می‌شود که قرارداد ما برای تحویل نرم‌افزار یا سایت شش ماه یا یک سال بوده است و در مدت تعیین شده کار تحویل داده نشده است. کارفرما خسارت دیرکرد می‌خواهد؛ اما گرفتن چنین خسارتی سخت است مگر آنکه در قرارداد نوشته شده باشد. همچنین ممکن است، صاحب کسب‌وکار ادعا کند به‌خاطر تأخیر در تحویل پلتفرم، سایت، نرم‌افزار یا اپلیکیشن، خسارت‌های دیگری مثل اجارۀ دفتر، هزینۀ تبلیغات و بازاریابی، حقوق نیروهایی که به کار گرفته و... هم بر او تحمیل شده است؛ اما گرفتن چنین خسارت‌هایی منوط به قیدشدن آن در قرارداد است و اگر نوشته نشود نمی‌توان ادعایی دربارۀ آن کرد. اگر مثلا در قرارداد نوشته شود کلیه خسارتهای ناشی از تاخیر، چنین بندی نیاز به اثبات دارد؛ اما اگر به تفکیک نوشته شود، به‌محض اثبات فرد موظف است مبلغ تعیین شده را بپردازد. 
 
 
توسعه و پشتیبانی در قرارداد تیم فنی
در قرارداد با تیم فنی، موضوع پشتیبانی و توسعه هم اهمیت زیادی دارد. مرز بین پشتیبانی و توسعه باید در پیوست‌های فنی یا در قرارداد مشخص شود. برخی افراد تصور می‌کنند، تمام تغییراتی که کارفرما انتظار دارد جزء خدمات پشتیبانی است؛ در حالی که ممکن است توسعه باشد و توسعه هزینه‌های مجزایی دارد. به همین دلیل لازم است در قرارداد، اولاً مصداق پشتیبانی و توسعه را تا حد امکان مشخص کرده و برشمرید؛ دوماً بابت پشتیبانی مبلغی را برای سال اول و با افزودن درصدی به آن مبلغ سال‌های بعد را هم مشخص کنید.
علاوه بر مالکیت معنوی نرم افزار که در بالا توضیح دادیم این نکته هم باید در قرارداد دقیقاً قید شود که تیم فنی حق ندارد نرم‌افزاری که تولید کرده یا نمونۀ مشابهش را برای دیگران تولید کند یا آن را بفروشد و به هر نحوی در اختیار سایرین قرار دهد.
 
برای حفاظت از سرس ها و کپی نشدن نرم افزارمان، چه کنیم؟
در هنگام عقد قرارداد، وقتی به موضوع عدم استفاده از سرس نرم افزار تولید شده می‌رسید، ممکن است تیم فنی ادعا کند آنچه کارفرما خواسته را قبلاً تولید کرده و نمی‌تواند محصول خود را محدود به یک مشتری کند. در چنین موقعیتی حتماً نمونه‌ای بخواهید از کاری که ادعا می‌کند. چون در اغلب موارد چنین ادعایی واقعیت ندارد و این ادعا برای آن است که تعهد لازم درباره عدم فروش نسخه های مشابه نرم افزار، به سایر رقبا را به کارفرما ندهند.
برای  نحوۀ دریافت سُرس‌ها در چنین قراردادهایی قید می‌کنیم کلیۀ مراودات بین ایمیل مشخص‌شده از نفر اول، و ایمیل مشخص‌شده از نفر دوم یا مراودات شماره تلفن‌های مشخص‌شده در شبکه‌های اجتماعی، حکم مکاتبات کتبی را دارد. پس وقتی سُرس در فایل زیپ‌شده ارسال شود، مدرک تحویل آن است. ضمن اینکه وقتی نرم‌افزار در شورای عالی انفورماتیک ثبت می‌شود، نسخۀ سُرس آن را می‌خواهند تا هر موقع ادعایی شد، این نسخه به‌عنوان مدرک باشد.
بنابراین  بهترین راه تحویل، همان ثبت است. وقتی ثبت ‌کنید، سُرس را از شما می‌خواهند و کاملاً ثبت می‌شود و هرجایی که دربارۀ آن ادعایی بشود که نقض حقوق پدیدآورنده باشد؛ سُرسِ مدعی و سُرسِ شما را بررسی می‌کنند، مشابهت‌های آن را مشخص می‌کنند و اگر بیش از 20 تا 30 درصد مشابهت وجود داشته باشد، نقض حقوق پدیدآورنده محسوب می‌شود.
نحوۀ تحویل سُرس را هم می‌توانید دقیقاً در قرارداد قید کنید که به چه روش قرار است صورت گیرد: مثلاً فایل زیپ‌شده ایمیل شود یا دی.وی.دی یا هارد پلمب‌شده تحویل شود. اگر برنامه‌نویس کدهایی که در این فایل‌های استفاده کرده را برای دیگران استفاده کند، نقض مفاد قرارداد است.
 
نکاتی که در قرارداد تیم فنی نباید فراموش کنید! در قرارداد مدیر فنی ذکر چنین نکاتی بسیار ضروری است:
اجرای کلیۀ نیازهای فنی و برنامه‌نویسی، تحلیل، طراحی، پیاده‌سازی و اجرای نرم‌افزارهایی که شرکت نیاز دارد، مدت زمان قرارداد، حق‌الزحمۀ دریافتی، تعهدات شرکت، تعهدات مدیر فنی از مسئولیت‌ تمام عملیات‌ اجرایی و شرح وظایفش، مدیریت هزینه‌ها، تولید و نگهداری کلیۀ مستندات.
همچنین بهتر است در قرارداد مدیر فنی قید کنیم که حق واگذاری یا انتقال مسئولیتش به دیگری را ندارد.
 
این نکات هم باید در قرارداد تیم فنی در نظر گرفته شود:
اگر بنا به دلایلی مدیر فنی توانایی لازم را برای انجام کاری نداشته باشد، چه اتفاقی می‌افتد؟ در صورتی که مدیر فنی برنامه‌نویس هم باشد، هیچ‌گونه حق و ادعایی به برنامۀ نوشته‌شده ندارد.
در صورتی که مدیر فنی مسئول طراحی نرم‌افزار و طراحی دامنه وب باشد، حق ثبت دامنه و هاست و دامین را به نام خودش ندارد و حتی ایمیلی هم که برای پشتیبانی می‌دهد باید به نام شرکت باشد.
باید در قرارداد نوشته شود که کلیۀ فایل‌ها و مستندات و پسوردها و اطلاعاتی که در اختیار فرد قرار می‌گیرد، امانت است و نباید در حفظ آن سهل‌انگاری کند، در غیر این صورت، موظف به جبران خسارت است.
اگر سیستم رایانه‌ای تحویل می‌گیرد باید قید شود حق کپی‌برداری و هر نوع استفادۀ غیرمجاز از داده‌ها را ندارد. جبران خسارت، حل اختلاف، شرایط فسخ و اقامت طرفین و... هم باید در ادامۀ قرارداد بیاید.