توهین رایانه ای چیست و چگونه صورت می گیرد؟

توهین رایانه‌ای, توهین در فضای مجازی, جرایم رایانه‌ای,

 
امروزه با پیشرفت تکنولوژی و گستردگی استفاده از اینترنت و فضای مجازی و ابزارهای نوین اطلاع و پیام رسانی؛ جرم‌های واقع شده هم به نسبت این تکنولوژی، شکل نوینی پیدا کرده‌اند و از شکل سنتی خود خارج شده‌اند.
در واقع همان طور که پیشرفت  علم و فناوری و استفاده از رایانه برای ما در زندگی مهم و تأثیر گذار بوده است و در وقت، هزینه و انرژی  انسان صرفه جویی کرده است؛ اما مانند سایر پدیده‌ها نکات منفی و ضرر هم دارد. با توجه به این که مردم بیشتر وقت خود را در فضای مجازی می‌گذرانند و در طول روز پیام‌های زیادی را با افراد مختلفی جا به جا می‌کنند؛ جرایم زیادی هم در فضای سایبری در حال وقوع است.
 
 
بیشترین گزارش جرم مراکز قضایی؛ جرم اهانت و توهین
به طور حتم در همه جا افرادی پیدا می‌شوند که با سوء استفاده از امکانات در دسترس غرض ورزی کنند و به دیگران آسیب برسانند. یکی از بیشترین گزارش‌هایی که در مراکز قضایی از فضای سایبری و رایانه‌ای وجود دارد؛ جرم اهانت و توهین رایانه‌ای است. توهین در واقع یکی از مصادیق جرم هتک حرمت است؛ که در معنای سنتی آن به معنای تحقیر کردن و آزردن و کوچک شمردن یک نفر با اعمال و سخنان و رفتار تحقیر آمیز است.
در واقع برای این که عملی را جرم توهین به حساب بیاوریم؛ باید آن رفتار و حرف خاص در طرف مقابل حس حقارت به وجود بیاورد و تأثیر مخرب در روند کار او داشته باشد. پس توهین باید به نسبت شخص مقابل و تأثیری که بر روی او گذاشته است، بررسی شود. جرم توهین رایانه‌ای نیز به همین معنی است با این تفاوت که از رایانه و ابزارها و اپلیکشین‌های دنیای مجازی برای اهانت به دیگری استفاده می‌شود.
از مصادیق مهم جرم توهین رایانه‌ای ناسزا گفتن و فحش دادن و استفاده از الفاظ رکیک است؛ که ممکن است از هر ابزاری که در فضای مجازس برای تبادل اطلاعات وجود دارد، مثل: تلگرام، واتساپ، اینستاگرام، توئیتر و ... استفاده شود.
 
آیا توهین رایانه‌ای در قانون ایران جرم انگاری شده است؟
همان طور که هتک حرمت و توهین در فضای واقعی جرم محسوب می‌شود؛ اهانت در فضای سایبری هم جرم است.
در قانون جرایم رایانه‌ای مصوب سال 89 به طور جزئی صحبتی از جرم فحاشی و توهین رایانه‌ای نشده است؛ اما هر عمل خلاف و سوء استفاده و رفتار مخالف هنجاری را که در فضای مجازی و از طریق رایانه اتفاق بیفتد، جرم دانسته است.
به همین خاطر در رویه قضایی ایران برای جرم شمردن و محکوم کردن کسی که در فضای مجازی مرتکب فحاشی و اهانت شده است؛ از ماده اصلی جرم توهین و هتک حرمت در قانون مجازات اسلامی استفاده می‌شود.
 
مجازات جرم توهین رایانه‌ای چیست؟
برابر با ماده 608 قانون مجازات توهین به افراد مختلف اعم از حقیقی یا حقوقی، از قبیل فحاشی و استفاده از الفاظ رکیک، اگر موجب حد قذف نباشد، به مجازات شلاق تا 74 ضربه محکوم یا به رقمی تا یک میلیون ریال جزای نقدی محکوم خواهد شد.
همینطور در ماده 16 قانون جرایم رایانه‌ای ذکر شده است که هر کس با استفاده از رایانه و در فضای سایبری موجب هتک حرمت و حیثیت فردی شود، به حبس از 91 روز تا 2 سال یا جزای نقدی از 5 میلیون ریال تا 40 میلیون ریال و یا هر دو مجازات بالا محکوم خواهد شد.
پس همان طور که در دو ماده می‌بینیم؛ مجازات هتک حرمت و توهین برای مرتکب هم حبس و هم جزای نقدی در پی خواهد داشت.
علاوه بر این به تازگی اخباری از پلیس فتا منتشر شده است؛ که با کسانی که در فضای مجازی مخصوصاً اینستاگرام پست‌های توهین آمیز منتشر می‌کنند و یا در زیر پست‌های دیگران از کلمات رکیک و ناسزا برای نظر دادن استفاده می‌کنند، به طور جدی برخورد خواهد شد و جریمه‌های سنگینی برایشان در نظر گرفته می‌شود.
قانون ایران برای مجازات مرتکبین جرم توهین رایانه‌ای با چه مشکلات و چالش‌هایی رو به رو است؟
همان طور که گفته شد، فضای مجازی بسیار گسترده است و کاربران آن هم بی اندازه هستند.
همین نامحدود بودن فضای سایبری و نداشتن مرز زمانی و مکانی؛ باعث شده است که افراد خیلی بیشتر و با خیال راحت تری دست به ارتکاب جرایم رایانه‌ای بزنند.
خلأ ماده قانونی اختصاصی برای جرم توهین و فحاشی رایانه‌ای نیز یکی دیگر از مسائلی است که باعث شده است خیلی‌ها این کار را جرم ندانند و به سادگی از فضای مجازی برای توهین و تخریب یکدیگر استفاده کنند.
به دنبال همه‌ی این دلایل، پلیس فتا و سازمان‌ها و اشخاصی که وظیفه پیگیری و رسیدگی به این جرائم را دارند؛ بسیار محدود هستند و نمی‌توانند تمام داده‌های در حال تبادل در فضای مجازی را که توهین آمیز هستند، پیدا کنند و مورد پیگرد قانونی قرار دهند.
کما این که معمولاً در فضای مجازی افراد با هویت جعلی و یا مخفی دست به ارتکاب جرایم رایانه‌ای از جمله فحاشی و هتک حرمت می‌زنند.
با توجه به جدید بودن قانون جرایم رایانه‌ای و سابقه‌ی کمی که این نوع جرایم در رویه قضایی دارند، تجربه و دانش کافی هم در این زمینه برای حل و فصل پرونده‌های اهانت وجود ندارد.
 
آسیب‌های جرم توهین در فضای مجازی
یکی از مهم ترین چالش‌ها و ویژگی‌هایی که جرم توهین رایانه‌ای در مقایسه با جرم توهین در معنای سنتی آن رو به رو است؛ این است که آسیب و تحقیر ناشی از هتک حرمت رایانه‌ای بسیار گسترده است و افراد زیادی را از این اهانت باخبر می‌کند، حتی ممکن است تمام دنیا درگیر شایعه و دروغی که در فضای مجازی رخ داده است، شوند. که جبران این خسارت برای فرد آسیب دیده بسیار سخت است.
با تمام این کمبودها و چالش‌هایی که در برابر جرم توهین رایانه‌ای با آن رو به رو هستیم؛ اهمیت حفظ اطلاعات شخصی و آموزش استفاده درست از فضای مجازی و ابزارهای در دسترس به خوبی مشخص است.
و در مقام پیگیری و مجازات و گرفتن حق قربانی، نقش کارشناسان و وکلای کیفری خوب و آگاه به امور رایانه‌ای و فضای سایبری و همچینی با تجربه در زمینه‌ی پرونده‌های جرایم رایانه‌ای از جمله جرم توهین، بسیار اهمیت پیدا می‌کند.