تمام آنچه که هر مدیر کسب و کاری باید قبل از راه اندازی کسب و کار خود بداند!

کسب و‌کارهای اینترنتی, استارتاپ‌ها, امورثبتی, مجوزها, ایده, قراردادها, امور جاری, دغدغه های حقوقی کسب و‌کارها, استارتاپ قبل از راه اندازی, ,

 
تقسیم‌بندی کسب و کارهای اینترنتی و استارتاپ‌ها از منظر زمان شکل‌گیری، بقا و ادامه‌ی فعالیت یا حتی افول و سقوطشان از ابتکارهای کارشناسانِ یسرا بود. فایدۀ این تقسیم‌بندی را در احصای نیازها و الزامات حقوقی کسب و کارها می‌توانید ببینید. پس اگر شما هنوز کسب و کارتان را راه‌اندازی نکرده‌اید یا جزو اشخاصی هستید که تازه شروع کرده‌اید و یا منتظر سرمایه‌گذار هستید و در سودای نمایندگی دادن یا نماینده شدن کسب‌وکاری بزرگ‌تر از خودتان هستید، حتماً هر چهار یادداشت پیشِ رو را مطالعه کنید.
 
 
دغدغه‌های حقوقی یک کسب و کار یا استارتاپ قبل از راه‌اندازی
اگر شما نیز می‌خواهید کسب و کاری راه بیندازید و تیم‌سازی کنید و یا اگر ایده‌ای در سر دارید ولی هنوز هیچ اقدامی نکرده‌اید و نمی‌دانید از کجا باید شروع کنید، با این مقاله همراه شوید. در این مقاله از ایده، یعنی اولین دغدغه‌ی هر بنیان‌گذار یا فاندر خواهیم گفت تا امور ثبتی و مجوزها. با ما همراه باشید. نمای کلی دغدغه‌های مدیران کسب و کار و استارتاپ‌ها در مرحله‌ی قبل از راه‌اندازی عبارتند از:
ایده
1. چگونه ایده‌ام را به دیگران ارائه کنم؟
2. چگونه ایده‌ام را ثبت کنم؟
3. چگونه مالکیت مادی و معنوی ایده‌ام را حفظ کنم؟
4. چگونه ایده‌ام را انحصاری ثبت کنم؟
 
امور ثبتی
1. می‌خواهم شرکت ثبت کنم. چه شرکتی ثبت کنم؟
2. می‌خواهم با دوستم نصف‌نصف شریک شوم. ایده از من است و سرمایه از او. چکار کنیم؟
3. شرکت ثبت کرده‌ایم ولی هنوز درآمدی نداریم. مالیات را چه کنیم؟
4. برای بقای فعالیت سایتمان باید شرکت ثبت کنیم یا خیر؟
5. شغل من پیتزافروشی است. آیا من هم برای فعالیت اینترنتی و ثبت دامنه و برند، باید شرکت ثبت کنم؟
 
مجوزها
1. شرکتم را ثبت کرده‌ام. فعالیت هم می‌کنم. اما هنوز مجوزی نگرفته‌ام. آیا لازم است مجوز بگیرم؟
2. از کجا بدانم چه مجوزی برای کسب و کارم باید بگیرم؟ به کجا باید رجوع کنم؟
3. آیا گرفتن مجوز از اتحادیه کشوری کسب و کارهای اینترنتی یک باید است؟
4. آیا می‌شود شرکت نداشته باشیم ولی مجوزهای لازم را بگیریم؟
 
قراردادها
1. قراردادهای لازم و اساسی برای راه‌اندازیِ کسب‌وکارمان کدام‌اند؟
2. قرارداد کوفاندر یا هم‌بنیان‌گذاران یا تیم‌‌سازی چیست؟
3. چگونه با تیم فنی یا آی تی قرارداد ببندیم؟
4. قراردادهای NDA  و NCA و NSA چیستند؟ (عدم همکاری، عدم افشای اطلاعات، عدم رقابت)
 
امور جاری
1. برای تنظیم شرایط و ضوابط سایت به چه نکاتی توجه کنیم؟
2. خدمات و محصولاتمان را چگونه ارائه کنیم؟
اکنون که به‌ اجمال، الزامات حقوقیِ کسب‌ و کارتان را می‌دانید و با چهارچوبش آشنا شده‌اید، جزئیات این دغدغه‌ها را هم بخوانید. قطعاً سؤال‌ها و ابهاماتتان دوچندان می‌‌شود، اما نگران نباشید. سلسله مقالات ما را دنبال کنید و نظر بدهید و پرسش‌های خودتان را زیر هر مطلبی مطرح کنید. ما حتماً در فضایی تعاملی پاسخگو خواهیم بود.
 
ایده
ایده را از چند جهت اصلی می‌توان بررسی کرد. اول اینکه چگونه مالکیت معنوی و مادی‌اش را حفظ کنیم. اگر منظورتان ثبت است، باید بدانید ایده در قوانین ایران ثبت نمی‌شود مگر اینکه عینیت پیدا کند و قابل اشاره شود. مثلاً ایده‌تان را تبدیل به نرم‌افزار یا بازی یا اختراع کنید. در مقالات بعدی از مالکیت مادی و معنویِ نرم‌افزار، اپلیکیشن، بازی و پلتفرم و حتی برند و لوگو خواهیم نوشت.
اما دومین جهت، شاید به قیاس اولویت بتوان گفت حالا که ایده ثبت نمی‌شود، پس ثبت انحصاری‌اش هم معنایی ندارد. نمونه‌اش مجوزهای متعددِ تاکسی‌های آنلاین است که هم دولتی‌ها و هم غیردولتی‌ها أخذ کرده‌اند و در حال ارائه‌ی خدمات‌اند. مانند کارپینو، اسنپ، تپ‌سی و ماکسیم.
سومین جهت این است که برخی افراد می‌خواهند ایده‌شان را با دیگران در میان بگذارند و سپس جامه‌ی عمل به ایده‌ی خود بپوشانند. نظر شخصی ما این است که ایده‌تان را برای اولین‌بار با شتاب‌دهنده‌ها در میان نگذارید. اما اگر بتوانید جنبه‌های مختلف ایده‌ی خود را بررسی و تدوین کنید، سپس با هر شخص یا کارشناس، فقط همان ابعادِ خاص را در میان بگذارید، تا حدی در حفظ حقوق خودتان موفق عمل کرده‌اید. مثلاً تیم فنی قرار نیست از بازارِ محصولاتتان از همان بدوِ ارائه‌ی ایده مطلع شود! البته اگر قدرتش را دارید و از موضع قدرت وارد می‌شوید، با هر کسی که درباره‌ی ایده‌تان گفت‌وگو می‌کنید، قرارداد عدم افشای اطلاعات منعقد کنید و تضمینات کافی را بگیرید.
آخرین و مهم‌ترین نکته، بُعد اثباتی ایده در محاکم است. تا می‌توانید ادله جمع کنید. مثلاً برای ایده‌تان نامه‌ای خطاب به یکی از سازمان‌های دولتی بنویسید و درخواست کمک کنید. حتی شماره‌ی ثبت دفتر اندیکاتور هم برای قاضی موجب علم می‌شود.
اگر به ایده‌تان عینیت بخشیده‌اید، مثلاً نرم‌افزاری طراحی کرده‌اید، مراحل طراحی و برنامه‌نویسی و حتی محتوای درون نرم‌افزار را ثبت‌ و ضبط کنید. اگر قراردادی با دیگران بسته‌اید که به این نرم‌افزار ربط دارد، ضمیمه‌اش کنید.
حتی گاهی اوقات برخی برنامه‌نویس‌ها با زدن یک کد یا کلید، اسم خودشان را در تمام صفحات به نمایش در می‌آورند و این‌گونه به قاضی می‌فهمانند که دیگری این نرم‌افزار را کپی کرده‌ است.
 
امور ثبتی
آیا شرکت ثبت کنم یا خیر؟ خیر. ثبت نکنید. چرا؟ چون هنوز نمی‌دانید با افرادی که به کار دعوتشان کرده‌اید، می‌توانید تیم بشوید یا نه. اصلاً نمی‌دانید آن اشخاص کارایی لازم و مدنظر شما را دارند یا نه؟ چون می‌خواهید سهام شرکت را نصف‌نصف تقسیم کنید و از الزامات قانونی و حقوقی بعدش هیچ اطلاعی ندارید. مثلاً اگر در تصمیم‌گیری‌ها به مشکل برخوردید، ‌تصمیم اصلی و نهایی را چه کسی خواهد گرفت؟ چون نمی‌دانید میزان و نحوه‌ی واگذاری سهام چگونه باشد. چون هنوز نمی‌دانید فعالیت شما مشمول ثبت شرکت می‌شود یا نه! مثلاً برای ارائه‌ی خدمات حقوقی، چرا باید شرکت ثبت کنید؟ چرا مؤسسه ثبت نمی‌کنید؟ چون هنوز در نوع شرکتی که باید ثبت کنید، اطلاعات کافی ندارید. چون هنوز چارت سازمانیِ کسب‌وکارتان را تعیین نکرده‌اید و هنوز خیلی از پیش‌بینی‌ها را نکرده‌اید.
هزارتویِ مالیات و بیمه را به این ناآگاهی‌ها اضافه کنید و بدانید به‌ محض ثبت شرکت، تمام دفاتر مالیاتی و اظهارنامه‌ها باید آماده‌ی ارائه باشند.
پس ما پیشنهاد می‌کنیم:
اول شرکت ثبت نکنید تا در یک دوره‌ی ۶ ماهه تیمتان را ارزیابی کنید. چگونه؟ در قسمت قراردادها پاسخ می‌دهیم.
دوم نیازتان را بسنجید که باید شرکت ثبت کنید یا مؤسسه؟
سوم اگر قرار بر ثبت شرکت شد و اگر با اسنپ یا روبیکا و مجموعه‌های بزرگ تفاوت دارید، شرکتتان را سهامی خاص ثبت کنید. چراکه ممکن است بخواهید سرمایه‌گذار جذب کنید. در مناقصه‌ها و مزایده‌ها شرکت کنید و… . البته شرکتِ با مسئولیت محدود هم مزایای خودش را دارد؛ ولی بهترین نوع شرکت، برای استارتاپ‌ها، شرکت سهامی خاص است. چون حتماً در رویه و عمل دیده‌اید که شرکتِ با مسئولیت محدود را به شرکت سهامی خاص تبدیل نمی‌کنند؛ گرچه خلاف قانون است! گاهی هم شما واقعاً نیاز نیست شرکت داشته باشید. مثلاً فست‌فودهایی را در نظر بگیرید که فقط برند و لوگو، سایت و شبکه‌های مجازی برایشان اهمیت دارد و لازم نیست مؤسسه یا شرکت باشند ولی لازم است اینترنتی باشند و نمایندگی یا شعبه بدهند.
1. پرسش‌های دیگری که نباید از آن غافل شویم این است:
2. ابتدا برند و لوگو را ثبت کنیم یا شرکت و مؤسسه را؟
3. اولویت با فعالیت دامنه است یا برند و لوگو؟
4. چه اسامی‌ای را برای برند، ثبت نمی‌کنند؟
5. چه دامنه‌هایی را دیگران،‌ اعم از دولت یا شرکت‌های بین‌المللی یا برندها می‌توانند از ما بگیرند و چه حقوقی ما می‌توانیم داشته باشیم؟
6. آیا لازم است شرکت و مؤسسه لوگویی غیر از لوگوی پلتفرم یا محصول داشته باشد؟
سلسله مقالات حقوقی کسب‌وکارهای نوپا یا بزرگ را از دست ندهید!
 
مجوزها
تا اسم مجوزها به میان می‌آید، استارتاپ‌ها دو کار می‌کنند: یا کسب‌وکارشان را شروع می‌کنند تا سازمان‌ها و نهادهای متولی،‌خودشان سروکله‌شان پیدا ‌شود یا همان ابتدا درگیر أخذ مجوزها می‌‌شوند و عرصه را برای رقبا خالی می‌گذارند. حقیقت این است که در خصوص مجوزها باید دست‌ به‌ عصا باشیم. یعنی هم بیخیال مجوزها نباشیم، هم خیلی در قید دریافت مجوزها باقی نمانیم.
ما نمای کلی و کاملِ أخذ هر مجوزی را در کسب و کارهای اینترنتی ترسیم می‌کنیم. البته از مجوزهای کسب و کارهای سنتی و ارتباطش با کسب‌ و کارهای اینترنتی هم خواهیم گفت.
اولین نکته و اساسی‌ترینش این است که صِرفِ ثبت شرکت، مجوزِ فعالیت محسوب نمی‌شود. باید مجوزهای لازم را در عرصه‌ی کسب و کار مدنظرتان أخذ کنید. حال این پرسش گوشه‌ی ذهنتان باشد تا پاسخش را در ادامه بدهیم: آیا بدون ثبت شرکت می‌توانیم مجوزهای لازم را بگیریم؟
هر استارتاپ یا کسب و کار اینترنتی که می‌خواهد فعالیت کند، نیازمندِ دو مجوزِ عمومی است: ای نماد و ساماندهی.
فقط به اجمال بدانید که هر محتوایی که در کشور تولید می‌شود، باید وزارت ارشاد روی آن نظارت کند و در قالب نماد ساماندهی، مجوز بدهد. مجوز ای نماد هم صِرفِ تعیینِ مکان و تأیید هویت شما برای دولت و دیگران است.
اما مجوزهای اختصاصی کدام‌اند؟ دسته‌بندیِ کلی ما این‌گونه است: مجوزهای صنفی و مجوزهای غیرصنفی(متولی‌دار)
مجوزهای صنفی را از اتحادیه‌ها یا اصناف طبق روالی که بوده، متناسب با نوع شغلتان باید دریافت کنید. مجوزهای متولی‌دار یا دولتی یا ماهیتی را باید از سازمان‌ها و وزارتخانه‌ها یا بانک مرکزی أخذ کنید. لیست این مجوزها کجاست؟ به وبگاه ایران مجوز سر بزنید.
گاهی شما زمان و هزینه را برای أخذ این مجوزها از دست می‌دهید و از تصاحب سهم بازار جا می‌مانید. گاهی هم برای کسب‌وکار شما صنف یا نهاد خاصی وجود ندارد. گاهی أخذ مجوز نیازمند استعلام‌ است از سایر ارگان‌ها. گاهی مجوزها هم‌پوشانی دارند و از همه مهم‌تر گاهی خودِ سازمان‌ها نمی‌دانند چه مجوز یا مجوزهایی را دارند ارائه می‌کنند! در یادداشتی جداگانه،‌مختصر و مستند از مجوزهای اختصاصی خواهیم نوشت و نقدها و راهکارها را بازگو می‌کنیم. اکنون فقط الزامات حقوقیِ اولیه را قرار است شرح دهیم تا سردرگم نمانید.
اگر می‌خواهید مختصر و مفید از چراییِ أخذ مجوز اتحادیه کشوری کسب‌وکارهای مجازی بدانید، این پرسش و پاسخ را بخوانید: ما یک رستوران داریم و یک سایت. مجوزِ صنفیِ مربوطه را داریم. چه مجوزهای دیگری را باید بگیریم؟ در صورتی که رستوران شما جواز فعالیت دارد، به أخذ مجوز جدید نیاز ندارید. مگر اینکه در سایت شما فرآیندِ ثبتِ سفارش و پرداخت، آنلاین باشد که در این حالت پس از اخذ ای نماد بهتر است از اتحادیه کسب و کارهای مجازی نیز مجوز بگیرید. به عبارت دیگر، در صورت فعالیتِ آنلاین و فروش اینترنتی و داشتن درگاه‌های پرداخت اینترنتی،‌مجوز اتحادیه کشوری لازمتان می‌شود.
افزون بر این مجوزها، از یک مجوز یا بهتر بگوییم از یک عضویتِ حمایتیِ صنفی محروم نشوید! عضویت در انجمن صنفی کسب و کارهای اینترنتی. گرچه عضویت در این انجمن،‌ عادی و عمومی است،‌ اما خدماتشان به کسب‌وکارها و مطالباتشان از دیگران و دولتی‌ها تحسین‌برانگیز است.
از کد اقتصادی هم غافل نشوید. ۹۰درصد استارتاپ‌ها از زیرزمین خانه‌شان شروع می‌کنند تا بتوانند محلی مناسب با توان و کسب‌وکارشان دست‌ و پا کنند. پس اگر مکان فعالیت استارتاپ شما خانه‌تان است، کد اقتصادی یا مجوزهای مربوطه را چگونه می‌گیرید تا محل فعالیتتان را پلمپ نکنند؟ پاسخش این است: بستگی دارد به نوع فعالیتِ هر کسب‌وکار تا وضعیت محل فعالیت نیز مشخص شود. در صورتی که فعالیت استارتاپ شامل رفت‌وآمدهای زیادی نباشد، فعالیت در محل سکونت ایرادی ندارد. این نکته را نیز فراموش نکنید که کد اقتصادی را لزوماً به نام شرکت نمی‌گیرند.
در قسمت مجوزها، ممکن است بخواهید از نوعِ مجوز سازمان نظام صنفی رایانه نیز مطلع شوید. همین قدر بدانید که نظام صنفی رایانه، سازمانی است که مسئولیت ساماندهی شرکت‌ها و فروشگاه‌ها و مشاوران فنی در حوزه‌های سخت‌افزار، نرم‌افزار، امنیت، شبکه و اینترنت را برعهده دارد.
 
قراردادها
آخرین شاخصی که ممکن است به آن بربخورید و دانستنش لازم است مفهومِ قرارداد است. حتماً اسامی این قراردادها زیاد به گوشتان خورده است: قرارداد تیم‌سازی یا هم‌بنیان‌گذاران یا کوفاندر، قرارداد محرمانگی داده‌ها یا عدم رقابت یا عدم همکاری، قرارداد با تیم فنی درخصوص‌ برنامه‌نویسی و طراحی سایت.
خیلی مختصر و تا حدی که از طولانی‌‌بودن این یادداشت خسته نشوید این قراردادها را توضیح می‌دهیم. در یادداشت‌های بعدی از نکته‌ها و جزئیات این قراردادها،‌متناسب با تجربه‌ای که کسب‌ کرده‌ایم، می‌گوییم.
قرارداد تیم‌سازی زمانی به کار می‌آید که شما هنوز شرکت یا مؤسسه ثبت نکرده‌اید ولی عضو یا اعضا یا تیم‌های مدنظرتان را شناسایی کرده‌اید و می‌خواهید هر چه سریع‌تر کسب‌وکارتان را راه بیندازید.
اگر ایده از شماست، سرمایه‌ی پولی از دیگری و سرمایه‌ی اجتماعی از دوستتان، طراحِ محصول هم قرار است به تیمتان اضافه شود و…، چگونه تا پیش از ثبت شرکت و واگذاری سهام و شراکت به همدیگر اعتماد می‌کنید؟ حتی اگر لازم شود شخصی که مجوز مدنظر شما را داراست به استارتاپ شما ملحق شود، چگونه به وی اطمینان می‌دهید که تخلف نمی‌کنید و کسب‌وکارتان موافق قانون‌های بالاسری است. از طرف دیگر، چگونه شما به ایشان اعتماد می‌کنید تا سهام شرکتتان را واگذار کنید؟ سهام‌ها را چگونه واگذار می‌کنید؟ از استاک آپشن و سهام انگیزشی و ارائه‌ی سهام به نرخ توافق‌شدۀ قبلی و چندوچونش اطلاع دارید؟ چند درصد از سهام را معامله می‌کنید و بر چه اساسی؟ اگر دامنه و درگاه پرداخت به اسم یک نفر بود، ایده از دیگری، نرم‌افزار یا اپلیکیشن یا محصول از دیگری و… تنها راهی که جلوی پای شماست، قراردادها و تفاهم‌نامه‌های تیم‌سازی و صلح است.
بنابراین، در قراردادِ بین هم‌بنیان‌گذاران، ‌تمام این دغدغه‌ها و پیش‌بینی‌ها لیست می‌شود تا مبادا حقی ضایع شود و کار به قاضی محکمه و فرآیندهای طولانی‌مدتِ دادگاه بکشد.
اما قراردادهای عدم افشای اطلاعات یا محرمانگی داده‌ها، عدم رقابت، عدم مذاکرۀ همزمان در قبال سرمایه‌گذار، عدم همکاری از قراردادهایی هستند که افراد با دیگران می‌بندند تا بتوانند یک روزنه‌ی امید به‌وجود بیاورند برای حفظ مالکیت معنوی و مادی ایده‌شان. البته این را بگویم که باید شاخص‌های هر چهار قرارداد مشخص باشد: کلی‌گویی نکنید. مصادیق را احصا کنید. حتی مراقب تیپ‌های قراردادی باشید. قرارداد محرمانگی داده‌های تیم فنی قطعاً با حسابدار یا آبدارچی باید متفاوت باشد. چراکه داده‌ها و دسترسی‌ها و وظایف متفاوت و کم‌و زیادتر است.
قرارداد با تیم فنی یکی از حیاتی‌ترین قراردادهاست. شاخص‌ها و الزاماتش متعدد و مختلف است. پیش از عقد قرارداد با تیم فنی به این سرفصل‌ها توجه کنید:
برنامه‌نویسی و طراحی
رفع باگ‌ها و بستن راه‌های نفوذ
توسعه
پشتیبانی و امنیت
مالکیت مادی و معنوی کدها و سورس‌ها
پیوست فنی
اگر قرارداد شما یکی از این ستون‌ها را نداشت،‌ آگاه باشید که دست‌اندازی کُشنده در انتظار کسب‌وکارتان است. شاخص‌ها و الزامات دیگری هم هست که مثل سایر قراردادها، در مقالات جداگانه مفصّل درباره‌اش می‌نویسیم.
در چرخه‌ی عمر استارتاپ‌ها و هر چهار مرحله کسب‌وکارهای اینترنتی، امورِ جاریِ حقوقی، جزء جدایی‌ناپذیری است که مدام دغدغه‌اش را دارید.
در مرحله‌ی اول کسب‌وکارتان، امور جاری، رنگ شرایط‌ و ضوابط سایت را به خود می‌گیرد. یک بار برای همیشه این چند سطر را بخوانید تا خیالتان به عنوان مدیر یا کاربر از شرایط‌ و ضوابط راحت شود و از حقوقتان خیلی ساده دفاع کنید. شاید در یادداشت‌های بعدی، دربارۀ این سرفصل، خیلی خلاصه‌تر بنویسیم؛ چراکه لبّ‌کلام را گفته‌ایم.
نکتۀ اول: متناسب با فرآیندهای بیزینس مدلِ سایت، باید شرایط‌ و ضوابط تدوین شود تا مشتریان یا تأمین‌کنندگان با وظایف و نیز بایدها و نبایدهای خود به روشنی آگاه شوند. پس کپی‌کردن از روی هر سایت داخلی یا خارجی ممنوع. حتی کپی‌کردن از سایت‌هایی که فعالیت‌شان مشابه ماست. دقت کنید: گفتم مشابه ماست نه عین ما!
نکتۀ دوم: شرایط و ضوابط سایت دو بخش عمده دارد: مالکیت معنوی و شرایط استفاده از خدمات سایت‌ و خرید محصولات. شایان ذکر است این دو شاخص بیش‌تر جنبه‌ی داخلی دارند و درباره‌ی ساختار شکلی و محتوایی سایت‌تان است و از این جهت اهمیت حقوقی پیدا می‌کنند که ممکن است دیگران مشابهِ فعالیت و اسم و برند شما فعالیت کنند و مرتکب اعمال مجرمانه شوند.
 
اما مالکیت معنوی و شرایط استفاده از خدمات و خرید محصولات چیست؟
مالکیت معنوی: تمامی شاخص‌های موجود در سایت شما، متعلق به همین سایت است. این شاخص‌ها عبارت‌اند از: اطلاعات، اسناد، تولیدات، لوگوها، گرافیک، تصاویر و خدمات. پس هیچ شخص حقیقی و حقوقی بدون اجازه کتبی، حق کپی‌کردن، توزیع، نشر مجدد، واگذاریِ نمایش، ارسال و انتقال آن‌ها را ندارد.
شرایط استفاده از خدمات سایت و خرید محصولات: درخواست عضویت دیگران در سایت شما، بیانگر پذیرش تمامی ضوابط و مقررات همان سایت است. پس هم شما متعهد می‌شوید شرایط و ضوابط خودتان را رعایت کنید و هم کاربران با پذیرش آن خودشان را متعهد می‌کنند. برای مثال می‌توانید این بندها را برای سلب مسئولیت از خود در سایتتان بگذارید: اولهر پرداختی که در سایت انجام می‌گیرد باید با مشخصات کاربری ثبت شده هماهنگ باشد. دوم هیچ مشتری یا کاربری اجازه‌ی پرداخت از حساب بانکی دیگران را ندارد. ثبت سفارشات همواره باید با آی‌پی ایران باشد و هرگونه ثبت سفارش با پروکسی یا وی‌پی‌ان و سایر نرم‌افزارهای تغییر آی‌پی غیرقانونی است. سوم سایت ما حق دارد در صورت لزوم مدارک شناسایی مشتریان از قبیل کارت ملی اسکن کارت پرداختی و… را درخواست کند. در صورت نپذیرفتن مشتری، دسترسی محدود و وجه پرداختی نیز مسدود می‌شود.
قوانین سایت بیشتر جنبهٔ بیرونی دارد و مربوط محصول یا خدمتی است که کسب‌‌وکارهای اینترنتی یا استارتاپ‌ها قرار است ارائه دهند و در ازایش وجهی دریافت کنند. باید مشخص کنید که بارحقوقی مسائل ناشی از محصول بر عهده‌ی کیست. مثلاً اگر فلان کالا قاچاق است یا ممنوع، یا اگر آسیب‌ دیده است، یا قسمتی از کالا ناقص است، کدام طرف مسئول است؟ مدیر سایت یا تأمین‌کننده یا مشتری. برای ارائهٔ خدمت نیز همین گونه است: اگر پیک شما در راه تصادف کرد، مسئولیت جسمی و جانی راننده با کیست؟ خسارت موتور یا ماشین چطور؟ کالایی که به دست مشتری نرسیده است یا خدمتی که انجام نشده چه؟ خسارت واردشده به کالای شما یا تأمین‌کننده بر عهدهٔ چه کسی خواهد بود؟ حتی ممکن است موضوع سایت شما غیرقانونی باشد یا اصلاً قانونی درباره‌اش موجود نباشد. تدبیرتان چیست؟ برای پرداخت‌ها چه تضمینی می‌کنید که اشخاص با کارت سرقتی، خرید نکرده باشند؟ هویت کاربران خود را چگونه احراز و تأیید می‌کنید؟ برای موضوعاتی که طرح کردیم، راهکارهای عملی و قانونی زیادی داریم.