سؤالی دارید؟ از کارشناسان یسرا مشاوره بگیرید

پرداخت الکترونیکی و انتقال الکترونیکی در حقوق تجارت الکترونیکی

منتشر شده توسط یسرا در 1400/5/5
پرداخت الکترونیکی و انتقال الکترونیکی در حقوق تجارت الکترونیکی

پرداخت های الکترونیکی چه هستند؟

پرداخت های الکترونیکی پرداخت به شیوه الکترونیکی، قسمت عمده از پرداخت های روزمره در رابطه بین بانک و مشتری و اشخاص حقیقی و حقوقی با همدیگر را تشکیل می دهد. پرداخت را به «اعطای معوض یا بدون عوض پول یا هر عملی که در مقام اجرای تعهدان پولی مورد ایجاب و قبول قرار می گیرد» تعریف کرده اند.(حقوق تجارت الکترونیک/مصطفی السان). آنچه می تواند در پرداخت های الکترونیکی موضوع پرداخت باشد، پول است. به علاوه، پرداخت الکترونیکی لزوما برای ایفای تعهد نیست؛ چرا که ممکن است پرداخت کننده به حساب خود پول واریز یا از آن برداشت نماید یا بدون عوض به دیگری پول پرداخت کند.
صرف نظر از رابطه اصلی، پرداختی که از طریق نظام بانکی به هر عنوان انجام می شود، نتیجه قراردادی است که میان بانک با پرداخت کننده و گاه میان بانک های مختلف با همدیگر و نیز با مشتریان خود منعقد می شود. پرداخت های الکترونیکی را می توان به پرداخت از طریق انواع مختلف کارت های بانکی، انتقال الکترونیکی وجه، تسویه و پایا پای الکترونیکی و پرداخت های کلان و بین المللی الکترونیکی تقسیم بندی کرد.

کارت های بانکی 

پرداخت کارت های پلاستیکی با مدار هوشمند که از آنها برای پرداخت استفاده می شود، خود به انواع مختلفی تقسیم می شوند. از آن جمله می توان به کارت اعتباری، کارت با وجه معین، چک کارت، پول الکترونیکی و موارد دیگر اشاره کرد. تحصيل داشتن کارت پرداخت، استفاده از آن برای دریافت وجه نقد یا خرید و نیز قبول کارت اعتباری به عنوان وسیله پرداخت، همگی ناشی از قرارداد یا قراردادهایی است که میان بانک با دارنده کارت، دارنده با فروشنده، بانکها با یکدیگر و فروشنده با بانک مشتری منعقد می شود.
در فضای اینترنت، پرداخت های کارتی به طور معمول برای خریدهای خرد و از طریق غیر تجار به کار گرفته می شوند. به همین دلیل، در کشورهایی که دارای قانونی برای حمایت از مصرف کننده هستند، حمایت های قانونی لازم از چنین پرداخت کنندگانی به عمل می آید. لازمه داشتن کارت پرداخت (که ممکن است عنوان کارت اعتباری یا کارت بدهی را داشته باشد)، انعقاد قرارداد با بانک ناشر یا یکی از شعب آن است. در کشورهایی مثل ایالات متحده امریکا، برخی از مؤسسات مالی صرفا در مورد کارت های پرداخت الکترونیکی یا اینترنتی تخصص یافته اند. شرکت ویزا که تقریبا در تمامی نقاط جهان اقدام به ارائه خدمات پرداخت می کند، از این جمله است.
امتیاز استفاده از کارت اعتباری در اینترنت آن است که به فروشندگان اینترنتی، همان حقوق و حمایت هایی را اعطا می کند که در دنیای فیزیکی نیز وجود دارد. در نظام پرداخت با کارت اعتباری، قراردادی میان دارنده کارت و بانک با مؤسسه مالی ناشر کارت از یک سو و بانک هایی که مشتریان آنها به هر مناسبت در این تعامل ها نقش دارند، از سوی دیگر منعقد می شود. روند تبادل الكترونیكی یا اینترنتی بین بانکی ممکن است مدت ها به طول انجامد. با این همه توافقنامه های بین بانکی مانع از اخلال در فرایند پرداخت در چنین فاصله ای می شود. بنابراین، امکان دارد که تاجر آنلاین، پیش از اینکه بانکی که بدان مراجعه کرده، وجه واقعی را از بانک ناشر دریافت کرده باشد، مبلغ مقرر را دریافت کند.
انتقال و پرداخت الکترونیکی
اما ویژگی ممتاز اینترنت یعنی شبکه گسترده جهانی بودن آن، همکاری دولت ها در وهله اول و بانکها و مؤسسات مالی در وهله دوم را برای تحقق پرداخت در سطح بین المللی ناگزیر کرده است. به نحوی که یک گردشگر امریکایی در سوئیس، می تواند با استفاده از ویزا کارت خود اقدام به خرید بلیت اینترنتی کند. این فرایند فقط چند دقیقه طول می کشد و در نتیجه آن، مصرف کننده به جای اینکه در گیر مباحثی همچون تغییر پول (دلار به فرانک سوئیس) یا مراجعه به نمایندگی فروش بلیت هواپیما باشد، از محل کار یا هتل خود اقدام به خرید اینترنتی بلیت سفر می کند.
این فرایند برای مصرف کننده به قدری سریع است که کمتر کسی تصور می کند در ورای این سرعت و دقت، چندین توافقنامه، نرم افزار رایانه ای و دستورالعمل پرداخت و انتقال اینترنتی در سطح دولتها و بین بانکها قرار گرفته است. حال آنکه، چنین توافق هایی پیش شرط شروع و استمرار فرایند به شمار می آیند.
در صورت شروع فرایند از تاجر، خریدار اطلاعات مربوط به کارت اعتباری خود را از طریق اینترنت در اختیار تاجر قرار می دهد. تاجر، وصول اطلاعات را اعلام داشته و آن را از طریق نرم افزار در اختیار پردازشگر خود قرار میدهد. اطلاعات از طریق اینترنت یا تلفن اختصاصی منتقل می شود و به یک رایانه رابطا که اطلاعات را به پردازشگر تاجر می دهد، فرستاده میشود.
برای تحقق چنین فرایندی، وجود قرارداد میان تاجر و پردازشگر وی از یک سو، قراردادی بین پردازشگر و بانک تاجر از سوی دیگر و صرف نظر از قرارداد پایه معامله اصلی میان تاجر و خریدار)، عقدی نیز میان خریدار (ارائه دهنده شناسه کارت اعتباری) با پردازشگر مبنی بر محرمانه نگه داشتن اطلاعات، ضرورت دارد. درباره تعهد پردازشگر مبنی بر محرمانه محسوب داشتن اطلاعات خریدار، حتی
آیین نامه گسترش بهره برداری از خدمات پول الکترونیکی در کشورمان، امکان فعالیت شرکت های خصوصی را در ارائه خدمات پول الکترونیکی و پرداخت اینترنتی (پرداخت الکترونیکی) پیش بینی می کند. در عمل، پرداخت های الکترونیکی یا اینترنتی در کشورمان به پرداخت های خرد همچون پرداخت قبوض و خدماتی غیر از پرداخت مانند دریافت موجودیو و صورت حساب محدود شده است. این در حالی است که امروزه پرداخت قیمت به صورت برخط (آنلاین) به عنوان یکی از لوازم تجارت اینترنتی پذیرفته شده است. البته تحولات مثبتی در این زمینه در حال رخ دادن است. 

انتقال الکترونیکی

انتقال الکترونیکی وجه انتقال وجه به معنای جابه جایی بدون قید و شرط وجه به درخواست مشتری از یک مؤسسه مالی به مؤسسه مالی دیگر است. این جابه جایی، لزوما برای اجرای تعهدی نیست که شخص به دیگری دارد، بلکه ممکن است شخصی، مبلغی را از حسابی در یک بانک به حساب دیگری که در بانکی دیگر دارد، منتقل کند. شخصی که درخواست انتقال وجه را می کند، صادر کننده و بانکی که از آن در خواست انتقال می شود، بانک صادر کننده نامیده میشود. در مقابل، شخصی که انتقال وجه به نفع وی صورت می پذیرد، ذی نفع و بانک مقصد، بانک ذی نفع نام دارد. باید توجه داشت که انتقال وجه می تواند میان بانک ها انجام گیرد و مختص به روابط مشتریان نیست.
انتقال وجه تنها در رابطه میان بانک هایی قابل تصور است که شخصیت حقوقی متفاوت دارند. از این رو، واریز وجه از شعبه یک بانک به شعبه دیگر آن، انتقال وجه به مفهوم اصطلاحی آن محسوب نمی شود. هرگاه، برای انتقال وجه از ارتباطات الکترونیکی استفاده شود، انتقال الکترونیکی وجه تحقق یافته است. کاهش قابل توجه اشتباهات، کمی هزینه ها و سریع بودن فرایند، سه عامل مهمی اند که کشورهای مختلف را به استفاده از ساز و کار الکترونیکی برای انتقال وجوه تشویق کرده اند. در کشورمان، تشریفات اجرایی انتقال الکترونیکی وجوه در دستورالعمل صدور دستور پرداخت و انتقال وجوه و موافقتنامه ساتنا ذکر شده و همین دو مقرره به عنوان مجوزهای قانونی این نوع از انتقال ها محسوب می شوند.
انتقال الکترونیکی وجه، مستلزم دستور پرداخت صادر کننده به بانک خویش است. بانک صادر کننده با اجرای دستور و برقراری ارتباط با بانک ذی نفع، به اندازه آنچه در دستور پرداخت آمده، از موجودی صادر کننده کسر می کند و بانک ذی نفع ضمن تأیید درستی مشخصات شخص ذی نفع، مبلغ مورد انتقال را به موجودی حساب وی اضافه می کند. در نهایت، بانک های درگیر در چنین انتقال هایی، نسبت به تسویه حساب با یکدیگر اقدام می کنند. با وجود آنچه گفته شد، انتقال وجه از طریق دستور پرداخت اقسام مختلفی دارد که در همه آنها نهادی به نام «دستور پرداخته» مطرح است. دستور پرداخت و به اعتبار آن، انتقال وجه به اقسام مختلفی تقسیم میشود و شرایط، تشریفات و آثار حقوقی خاص خود را دارد.
-این مطلب برگرفته شده از کتاب حقوق تجارت الکترونیکی دکتر مصطفی السان می باشد.
 

سؤالی دارید؟ از کارشناسان یسرا مشاوره بگیرید