سؤالی دارید؟ از کارشناسان یسرا مشاوره بگیرید

تعریف و بررسی ادله از منظر حقوقی و قانونی

منتشر شده توسط یسرا در 1400/4/27
تعریف و بررسی ادله از منظر حقوقی و قانونی

تعریف و انواع ادله

مقدمه 

صحنه جرم، سرچشمه حقایق و اطلاعات مربوط به جرم و مجرم می باشد و چنانچه به طور صحیح و اصولی مورد بررسی قرار گیرد ابتدا جاده ای است که به شناسایی جرم منتهی میگردد. از آنجایی که صحنه جرم منبع ادله دیجیتالی است روند مطالعه آن براساس یک برنامه مشخص و دقیق پیش می رود و معمولاً این برنامه دارای 5 مرحله محافظ از ادله (حفظ صحنه)، جمع آوری، تجزیه و تحلیل، بازسازی و اعلام نظریه است.
باتوجه به اینکه از این پس بیشتر با ادله سر و کار داریم لازم است قبل از تشریح مراحل فوق ادله را تعریف و انواع آن را مورد شناسایی قرار دهیم:

تعریف ادله

طبق ماده 194 قانون آیین دادرسی مدنی اینگونه اذعان دارد که « ادله (دلیل) عبارت است از هر امری که اصحاب دعوا برای اثبات یا دفاع از دعوا به آن استناد می‌نمایند.»

ادله الکترونیکی 

ادله الکترونیکی، اطلاعات و داده های ارزشمند تحقیقاتی هستند که روی یک وسیله الکترونیکی ذخیره یا توسط آن انتقال داده می شوند، چنین مدارکی زمانی به دست می آیند که داده ها و اقلام فیزیکی را برای اهداف بررسی، جمع آوری و ذخیره کرده باشند.
ادله الکترونیکی که شامل داده های موجود در محیط شبکه های کامپیوتری و سایبری می باشند از مباحث مدرن حقوقی می باشند. همین ادله، در موضوع اثبات دعاوی و جرایم، نقش عمده ای می توانند داشته باشند حتی می توان گفت که در بسیاری از موارد، می توانند بدون اینکه در دادگاه مطرح گردند از اسناد الکترونیکی اطمینان بخش مهمی در معادلات تجاری منجمله موضوعات تجارت الکترونیک قرار گرفته و یا از آیتم های مهم، جهت پیشگیری از جرایم احتمالی باشند. 

ادله دیجیتال 

ادله دیجیتال بدان معناست که هر داده ذخیره شده یا انتقال یافته از طریق رایانه که نظریه نحوه وقوع جرم را رد یا تایید می کند یا عنصر اصلی جرم نظیر قصد مجرمانه یا عذر عدم حضور در صحنه جرم را تبیین میکند، ادله دیجیتال می باشد. ادله دیجیتال، قابل تغییر، پاک شدن، جایگزینی سریع و آسان هستند. پاک شدن بدان معنا نیست که ادله کاملاً از بین برود و دیگر توانایی دسترسی به آن را نداشته باشیم چرا نسخه حذف شده تقریبا همیشه قابل بازیابی است.
ادله الکترونیکی

چگونگی شناخت ادله دیجیتال 

ادله دیجیتالی را میتوان در حافظه، پردازشگر و خروجی پیدا نمود.

حافظه 

یکی از مهم ترین مفاهیم برای پی جویان جرایم رایانه ای، حافظه رایانه است زیرا بیشترین ادله هایی که در طول یک پرونده جمع آوری می شود مستقیماً از حافظه رایانه ها بدست می آید.

پردازش گر 

پردازش گر، قلب ماشین است و وظیفه کنترل اعمال دستگاه های جانشین را نیز به عهده دارد. بسته به نوع دستگاه و نقش آن در پی جویی، واحد پردازش اصلی ممکن است دارای اهمیت بسیار کمی در روند پی جویی باشد به عنوان مثال ممکن است بیشتر تحلیل های جنایی روی ماشین دیگری غیر از ماشینی که برای اولین بار داده ها توسط آن جمع آوری و آماده سازی شده انجام شود.

خروجی

خروجی یعنی گرفتن اطلاعات پس از پردازش و ارسال به خارج رایانه و رساندن به دست کاربر. برای اغلب پی جویان، خروجی کاغذی که یکی از معمول ترین نوع آن به حساب می آید حاوی ادله بسیار خوبی است. توجه داشته باشید اگر روی پرونده ای که دارید کار میکنید دارای اجزای رایانه ای متفاوتی است دقت کنید بسیاری از چابگرهای جدید دارای حافظه رم داخلی و نیز پردازشگر جهت تسریع عمل چاپ میباشند اگرچه رایانه به حساب نمی آیند ولی ممکن است حاوی ادله خوبی باشند.

ویژگی های ادله الکترونیکی

  • سیستم های رایانه ای اطلاعات را در محل هایی از قبیل فایل های مثبت وقایع و سربرگ اسناد ذخیره میکنند که عموماً در دسترس کاربران قرار ندارند
  • ادله و داده های الکترونیکی به صورت بسیار فشرده ای ذخیره میشوند
  • نقل و انتقالات ادله الکترونیکی و از بین رفتن آنها آسانتر است
  • ادله الکترونیکی را میتوان تکثیر نموند. تکثیر و انتشار کپی های ادله های الکترونیکی نسبت به اسناد کاغذی آسانتر است
  • در ادله الکترونیکی قابلیت دسترسی، استفاده مجدد و قابلیت کشف تغییرات وجود دارد

 جمع آوری ادله الکترونیکی (دیجیتال) چیست و شامل چه مواردی است

فرآیندی است که طی آن ادله الکترونیکی به تنهایی یا به همراه سامانه های رایانه ای یا مخابراتی یا حامل های داده، نگهداری، حفظ فوری، تفتیش و توقیف و شنود می شوند.
از جمله ادله هایی که توسط کارشناسان ادلّه و مدارک الکترونیکی میتواند مورد بررسی قرار بگیرند عبارتند از: 
  • رایانه
  • انواع دیسکت و دیسکت های سخت: اغلب مردم تصور میکنند که دیسکت منبع اولیه نگهداری اطلاعات هستند ولی حافظه ای با دسترسی تصادفی و یا حافظه های موقت به صورت شگفت انگیزی با ارزش هستند. منظور از حافظه ها یعنی (فلش ها، سی دی ها و یا دی وی دی ها)
  • تلفن همراه و حتی ریکوردینگ تلفن های همراه
  • منشی تلفنی
  • شماره‌ یاب تلفن Caller ID: به واسطه این نرم افزار امکان یافتن و ردیابی صاحب یک شماره فراهم است.
  • ضبط صوت
  • نرم‌افزارها
  • پیجرهای تلفن
  • پُست الکترونیکی
  • نوارهای کاست رایانه
  • لوح‌های فشرده مثل انواع سی دی و دی وی دی
  • کارتریج پرینترها     
  • تراشه سیموس (CMOS) یارانه: اولین حافظه ای 64 بایتی که توسط IBM ساخته شد
  • لاگ فایل های نرم افزارها: لاگ فایل های نرم افزار ها که معمولاً در برگیرنده طیف وسیعی از اطلاعات و رویدادهایی است که در درون یک نرم‌افزار و یا سیستم عامل منظوم اتفاق افتاده است
  • کوکی‌های اینترنت  Cookies: نام دیگرشان کوکی وب یا کوکی مرورگر است
  • تاریخچه  اینترنت یا همان سرچ هیستوری (HISTORY) در گوگل و یا فایرفاکس و غیره
  • رایانه‌های دیگر شبکه ازجمله سرویس‌دهنده‌ی شبکه
  • پیام‌های الکترونیکی نرم افزار شبکه
  • پراکسی‌ها که امروزه پس از فیلترینگ تلگرام روند افزایشی دارند

از دیگر مصادیق ادله الکترونیک

همانطور که در ابتدا گفته شد ادله الکترونیک، به اسناد و مدارك موجود در دنیاي مجازي گفته میشود بر همین اساس هرگونه صوت، فيلم و عکس الکترونيکي و پیامک و چند رسانه ای بلوتوثی که به وضوح نشان دهنده ارتکاب جرم توسط بزهکار است تصویرات مجرمانه را به همراه دارد.
 

سؤالی دارید؟ از کارشناسان یسرا مشاوره بگیرید